Η ιστορία του τηλεσκοπίου

Απο τον Βασίλη Γκάγκα

Στο βιβλίο των Henry C King και Harold Spencer Jones, The history of the telescope, (σελίδα 27) αναφέρεται ότι ο Roger Bacon (1210-1294) έκανε την πρώτη μελέτη επάνω στις οπτικές ιδιότητες των καθρεπτών και στους οπτικούς φακούς. Ο Bacon πραγματοποίησε πολλά πειράματα και μέσα από την εργασία του, Opus Magnus, αναφέρθηκε ιδιαίτερα στο στη μεγέθυνση μακρινών αντικειμένων με τη χρήση οπτικών φακών. Στη εργασία του αυτή μίλησε για τις ιδιότητες των φακών και για τη μεγέθυνση αντικειμένων η οποία εξαρτάται από την εστιακή απόσταση του φακού, τη θέση του οφθαλμού από τον φακό και επίσης έκανε λόγο για την οπτική οξύτητα του παρατηρητή. Στη εργασία του αναφέρει: «μπορούμε με τους φακούς να δούμε, κατά βούληση, αντικείμενα υπό όποια γωνία επιθυμούμε, τα οποία να νομίζουμε ότι είναι μπροστά μας αλλά στην πραγματικότητα να βρίσκονται σε απίστευτη απόσταση.  Έτσι μπορούμε να διαβάζουμε γράμματα από μακρινά αντικείμενα και ακόμα να δούμε κόκκους από σκόνη που βρίσκονται επάνω τους.  Ο Ήλιος, η Σελήνη και τα Αστέρια μπορούν να εμφανισθούν μεγαλύτερα σε μέγεθος ….επίσης  μπορεί να γίνει ορατή και η στεριά και άλλα αντικείμενα τα οποία κάποιοι να αρνούνται να πιστέψουν ότι υπάρχουν.

Παρόλα τα παραπάνω ο Bacon δε θεωρείται ότι κατασκεύασε ποτέ τα περίφημα γυαλιά (δηλαδή δυο φακούς έναν για το κάθε μάτι στερεωμένοι σε μια κατασκευή η οποία να κρατιέται με τα χέρια). Αυτή η εφεύρεση ανήκει σε δυο Ιταλούς, τον Alexandro della Spina, έναν Δομινικιανό μοναχό από την Πίζα και από τον Salvino d’ Armati από την Φλωρεντία. Ο Spina πέθανε το 1313 και ο Armati το 1317. Μάλιστα στον τάφο του Armati  αναγράφτηκε: «Εδώ κείτεται ο εφευρέτης των γυαλιών».

Όλα τα παραπάνω λοιπόν ήταν η επιστημονική βάση που τέθηκε από τον Bacon ώστε να εργαστούν επάνω της μεθεπόμενοι ερευνητές. Πάντως οι πρώτες σαφείς ενδείξεις κατασκευής ενός τηλεσκοπίου έρχονται από τον Leonard Digges ο οποίος φάινεται να έχει φτιάξει ένα ανακλαστικό τηλεσκόπιο πριν από το 1575. Εκείνη την περίοδο ο William Bourne στην επιστολή του προς τον Λόρδο Burghley αναφέρει ότι τα γυαλιά βοηθούν στη διάκριση τόσο κοντινών όσο και μακρινών αντικειμένων. Επίσης αναφέρει ότι ο Dee και Thomas Digges είναι περισσότερο αρμόδιοι για να μιλήσουν για αυτό το θέμα καθώς έχουν στη διάθεση τους περισσότερη τεχνογνωσία και πρακτική εξάσκηση.

Περίπου την ίδια εποχή, ο Giambattista Della Porta από την Νάπολη έκδοσε την εργασία του Magia Naturlis το 1589 μέσα στην οποία να αναγραφόταν η εξής πρόταση:  “Με έναν κοίλο φακό μπορεί κάποιος  να διακρίνει τα αντικείμενα καθαρά αλλά εμφανίζονται σε μικρό μέγεθος. Με έναν κυρτό φακό μπορεί να μεγενθύνει αυτά τα αντικείμενα αλλά εμφανίζονται αμυδρά.  Αν κάποιος συνδυάσει αυτούς τους δυο φακούς μεταξύ τους μπορεί να διακρίνει μεγενθυμένα λεπτομερή το ίδιο καλά τόσο κοντινά όσο και μακρινά αντικείμενα. O  Della Porta έπειτα από 20 χρόνια αμφισβητήθηκε έντονα από τον Keppler και θεωρήθηκε ότι υπερέβαλλε όπως επίσης ότι πήρε κάποιες από τις ιδέες του από άλλους ερευνητές καθώς ήταν αντιπρόεδρος στην Ακαδημία της Lynx. Όπως επίσης και από τις αρκετές συγκεντρώσεις επιστημόνων που διοργάνωνε στο σπίτι του.

Οι περισσότεροι ιστορικοί θέτουν την Ολλανδία ως τη χώρα προέλευσης του τηλεσκοπίου το 1608. Το όνομα του αρχικού εφευρέτη είναι ακαθόριστο καθώς είναι δυνατόν  να ήρθε η ιδέα σε πολλούς διαφορετικούς ερευνητές ταυτόχρονα. Η απροσδιοριστία της εφεύρεσης ίσως να οφείλεται και στο ότι εκείνη την περίοδο η Ολλανδία βρισκόταν σε μια κρίσιμη πολιτικά περίοδο καθώς είχε εμπλακεί εναντίον των στρατευμάτων του Φίλλιπου του ΙΙ της Ισπανίας.  Πολλοί ιστορικοί θεωρούν τον Hans Lippersey ως τον εφευρέτη του τηλεσκοπίου ο οποίος διέθετε τόσο τις γνώσεις αλλά και την τεχνική ώστε να κατασκευάσει ένα τηλεσκόπιο. Εκείνη την περίοδο κρίθηκε σκόπιμο να αξιοποιηθεί πολεμικά αυτή τη εφεύρεση από τον πρίγκιπα Μαυρίκιο καθώς ήταν επικεφαλής του Βελγικού στρατού. Ο Lippersey συναντήθηκε με τον Μαυρίκιο στο παλάτι του και ύστερα από παρουσίαση του κατασκευάσματος κρίθηκε ως ένα προϊόν στην υπηρεσία του κράτους .

Βασίλης Γκάγκας

Ολόκληρο το βιβλίο μπορείτε να το διαβάσετε δωρεάν στον παρακάτω σύνδεσμο https://books.google.gr/books?hl=el&lr=&id=KAWwzHlDVksC&oi=fnd&pg=PR3&dq=inventor+of+telescope&ots=0ISQ9gGS-7&sig=1qD_DKF4UzyiHUzyuKmsyVkQPRI&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false